Tijdens een traject om zwanger te worden via medische ondersteuning, kunnen negatieve emoties op allerlei momenten de kop opsteken. Elke fase van het proces brengt andere uitdagingen met zich mee en vraagt telkens opnieuw om emotionele aanpassing.

De emotionele impact kan zich voordoen in de volgende fasen:

1. De voorbereiding op de behandeling
2. De actieve behandelingsfase (zoals hormoonstimulatie)
3. De wachttijd tussen behandelingsrondes
4. De directe periode na afronding van een behandeling
5. De langere termijn na afloop van het traject

Bij naar schatting 15–20% van de koppels die een vruchtbaarheidsbehandeling ondergaan, is de psychologische belasting zo intens dat professionele begeleiding noodzakelijk wordt. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat vruchtbaarheidsproblemen behoren tot de meest ontwrichtende en emotioneel beladen ervaringen binnen een relatie.

Zolang de wens om een kind te krijgen aanwezig blijft, blijven ook de gevoelens van frustratie, verdriet en onzekerheid bestaan. Je zou kunnen spreken van een neerwaartse spiraal waarin hoop en teleurstelling elkaar afwisselen.

Een emotionele achtbaan

Na het krijgen van de diagnose ‘verminderde vruchtbaarheid’, al dan niet met een duidelijke oorzaak, begint meestal het medisch traject. De psychische reactie hierop kan zich volgens een patroon ontwikkelen:

• Je start vol verwachting en goede moed
  • Daarna volgt een periode van gespannen afwachten
    • Dan blijft zwangerschap uit
      • Er worden nieuwe of zwaardere behandelingen voorgesteld
        • Mogelijk ontstaan spanningen in je relatie of communicatieproblemen
          • De behandelingen blijven zonder succes
            • Gevoelens van uitzichtloosheid nemen toe
              • Wanhoop en verminderde levenslust
                • Een reëel risico op depressieve klachten

Interne én externe invloeden

Buiten je eigen emoties spelen ook andere elementen een rol die je gemoedstoestand beïnvloeden. Denk aan de manier waarop je communiceert met artsen en verpleegkundigen, hoe je de medische ingrepen ervaart en of je je gesteund voelt door je partner, familie of vrienden.

Daarnaast kunnen andere levensdoelen of plannen – zoals je loopbaan, studie of persoonlijke ontwikkeling – conflicteren met je kinderwens. Ook hoe je seksualiteit ervaart binnen de context van vruchtbaarheidsproblemen speelt mee. De reacties en ongevraagde opmerkingen van anderen kunnen bovendien extra spanning veroorzaken, evenals de vraag in hoeverre je werk je voldoende ruimte biedt voor het medische traject.

Veel mensen stoppen voortijdig met de behandeling. Soms al na één of twee mislukte pogingen. Ongeveer de helft van de koppels besluit te stoppen, vooral vanwege de emotionele uitputting die het proces met zich meebrengt.

Positieve invloeden en copingstrategieën

Er zijn meerdere factoren die de manier waarop je met je emoties omgaat positief kunnen beïnvloeden – zowel vóór, tijdens als na de behandeling. Een aantal hiervan heeft te maken met je karakter en emotionele veerkracht.

Het helpt als je een optimistische kijk op het leven hebt, je emoties niet opkropt, steun kunt vragen en ontvangen, en aandacht houdt voor de kwaliteit van je partnerrelatie – ook op seksueel vlak.

Belangrijk is ook dat je leert omgaan met het idee van onvervulde kinderwens of blijvende vruchtbaarheidsproblemen. Acceptatie kan ruimte scheppen: niet door op te geven, maar door bewust om te gaan met de grenzen die onvruchtbaarheid oplegt. Dat betekent ook dat je aan de slag gaat met de pijn, en dat je leert leven met deze beperking zonder dat ze je hele identiteit bepaalt.